Je houdt het toch niet tegen?

Laatst zag ik oud-trainer Gert-Jan Verbeek vertellen dat hij ooit een speler na tien minuten wisselde, nadat hij hem tijdens de warming-up al had gewaarschuwd voor gebrek aan focus. Het deed me denken aan een wedstrijd van een jeugdteam dat ik twee jaar geleden coachte, toen er tijdens onze warming-up opvallend veel ballen in de sloot vlogen. Wat was hier aan de hand zo op de vroege ochtend? Ik dacht eerst nog dat het aan het slechte veld lag, maar toen de wedstrijd vijf minuten oud was, kwam er een speler naar de kant: “Trainer, mag ik wisselen? Ik voel me niet zo lekker”.

In de rust stonden we met 3-0 achter tegen een slechte tegenstander. Ik liep geïrriteerd de kleedkamer in. Donderspeech voorbereid. Toen ik rondkeek, viel het kwartje; ze waren gisteren uit geweest. Ik had de verhalen gehoord. Al weken ging het over dat ene feest in dat ene dorp een paar kilometer buiten Gorinchem. Ik had het ter kennisgeving aangenomen. Gastjes van 15 jaar. Een uitwedstrijd die om 8.30 uur zou beginnen. Wat kon er misgaan? Ik had erop vertrouwd dat de ouders ervoor zouden zorgen dat de betreffende jongens op tijd in bed zouden liggen. Maar dit was meer dan vermoeidheid. Zware benen, geïrriteerde discussies op het veld, onzorgvuldige passes, eentje die misselijk naar de kant kwam: deze jongetjes hadden een kater.

Ik heb die speech toch maar afgestoken, iets geroepen over 's avonds een vent 's morgens een vent, en vervolgens met tegenzin de kansloze tweede helft aangekeken. Terwijl we de ene goal na de andere om de oren kregen, vroeg ik me inmiddels af waar mijn rol als trainer ophield en als opvoeder begon. Had ik zin in deze discussie? En was het wel aan mij om er iets van te zeggen?

Eigenlijk was ik piswoest. Twee avonden in de week op een trainingsveld. Zaterdag langs de lijn. Ik deed dit om met onze zoon op te kunnen trekken, om die jongens aan het sporten te houden, en omdat ik voetbal geweldig vind. Maar wat me vooral irriteerde aan de situatie was dat er nog vijf ouders langs de lijn stonden die net als ik op zaterdagochtend om 6.30 uur waren opgestaan om de heren naar een troosteloos sportcomplex ergens in een polder te rijden, en daar in de motregen een slechte wedstrijd te moeten bekijken, met slechte voetbalkantinekoffie, om vervolgens chagrijnig naar huis te rijden. En omdat er ook jongens in hetzelfde team zaten die wél op tijd naar bed waren gegaan. Zonder alcohol op.

Ik heb maar gewacht tot de volgende dag met het versturen van een appje in de ouder-appgroep. Normaal gesproken kreeg ik bij “opvoedkundige ruggenspraak” over gedrag van de jongens of een voorval op het veld veel reacties en bijval. Deze keer niet. Ik meldde dat ik een sterk vermoeden had dat een groot deel van de groep met een kater op het veld stond, en dat ik dat niet vond kunnen. Omdat ze nog geen 18 zijn, omdat je als teamspeler de verantwoordelijkheid hebt om fit te zijn, en omdat er ouders hadden gereden. Ik kreeg twee duimpjes, en één moeder viel me heel hard bij. En dat was het.

De volgende week ben ik toch maar eens gaan polsen bij een paar ouders van de feestbeesten. Wat zij hier nou van vonden, en hoe we hier als opvoeders mee om zouden gaan. De reacties varieerden van “Ach, het is maar één keer in het jaar” en “Het is geen selectie-elftal, dus het gaat om de lol”, tot “Tja, kleine jongens worden groot” en “Je houdt het toch niet tegen”.

“Het voelde alsof je daarmee niet alleen de strijd opgaf, maar ook je invloed als ouder.”

Dat laatste zinnetje is me het meest bijgebleven. Je houdt het toch niet tegen. Ik ben er toen een beetje boos om geworden, ik denk omdat het voor mij voelde als opgeven. Het voelde alsof je daarmee niet alleen de strijd opgaf, maar ook je invloed als ouder. Ik weet nog steeds niet wat nu wijsheid is, want ze zeggen ook wel eens dat als je er als ouder heel hard tegenin gaat, dat ze het dan alleen maar stiekem gaan doen, en dat dat dan erger is. Het vertrouwde argument: laat ze thuis leren drinken, roken en blowen, dan leren ze ermee omgaan.

Een psychiater en verslavingsarts vertelde me ooit dat dit een hardnekkige misvatting is. Onderzoek laat zien dat ouders wel degelijk invloed hebben. Of zoals hij het zei: “Vooral de ouders geven hun kind het morele kompas mee. Dat betekent niet dat je kinderen dan niet gaan drinken; ze kunnen dan nog steeds stiekem onder een bruggetje met vriendjes gaan zitten zuipen, maar dan weten ze diep van binnen tenminste wel dat het niet ok is. En dat is vaak doorslaggevend voor hun keuzes na de puberteit”. Duidelijke afkeuring, heldere regels en een goede ouder-kindrelatie hangen samen met later beginnen en minder drinken. Niet door te bulderen of hard te straffen, maar door de grens duidelijk te houden en tegelijkertijd het gesprek open te houden. Makkelijker gezegd dan gedaan.

Sindsdien is dat zinnetje me blijven achtervolgen. Je houdt het toch niet tegen. Vorige week was ik bij een workshop over vapen onder jongeren. Er waren mensen uit het onderwijs, de gemeente, de GGD, politie, een BOA, en jeugdmedewerkers. De verhalen waren heftig. Steeds meer middelbare scholieren vapen, er wordt gedeald op school, ze gebruiken vapes met THC erin (of erger - spice), ze jatten geld van elkaar en van hun ouders, ze beroven elkaar van vapes, slaapproblemen, leerproblemen, agressie in de klas tijdens blokuren, depressief van de nicotine – hoe gaan we deze crisis aanpakken?

Na die workshop sprak ik een aantal ouders. Ze waren allemaal de wanhoop nabij en ieder van hen had het gevoel dat ze een eenzame strijd voerden. Hoe ga je als individuele ouder winnen van een machtige industrie die miljoenen aan marketingbudget tot zijn beschikking heeft? Ik vertelde hen dat andere ouders datzelfde gevoel hebben en dat ze er dus niet alleen voor staan. Dat werkte enorm positief. Je houdt het toch niet tegen? Dat zullen we nog wel eens zien!

“Niks is sterker dan volwassenen die opkomen voor kinderen.”

We hebben besloten iedereen te mobiliseren die mee wil doen: ouders, docenten, scholen, sportclubs, de gemeente, en iedereen die in zijn of haar werk iets met gezondheid heeft. Of gewoon ieder die wil dat de volgende generatie gezond kan opgroeien zonder levenslange verslaving.

We gaan nu met zijn allen voor de volgende generatie staan. En als we dat doen, en volhouden, dan ben ik ervan overtuigd dat we deze vape-epidemie kunnen keren. Waarom? Omdat niks sterker is dan volwassenen die opkomen voor kinderen.

Dát houd je toch niet tegen.

Lees meer of doe mee met ‘Wie beïnvloedt jouw kind?’